هڪڙي ڀيري بيدل فقير گهمندي گهمندي وڃي پني عاقل پُڳو. اتي هڪ عالم ۽ عامل مولوي  عبدالقادر رهندو هيو جنهن کي جڏهن خبر پئي ته هڪ فقير آيو آهي ڳوٺ ۾ ته کڻي حال احوال لئه سڏايائينس. هاڻي فقير ته هيو ئي فقير سو وڃي حاضري ڀريائينس. مولويءَ پڇيس ”ابا ڪٿي ويٺو آهين؟“ فقير چيس ”روهڙيءَ ۾“. مولويءَ چيس ”اُتي جتي جان الله شاهه رهندو هيو ۽ پاڻ کي الله سڏائيندو هيو“، فقير ورندي ڏنائينس ”هائو“. مولويءَ پڇيس ”پوءِ مري ڇو ويو؟“ فقير وراڻيس ”الله جو هي به گهر، هو به گهر، وڻيس ته هن گهر ۾ رهي، وڻيس ته هُن گهر ۾ رهي“

 ايڪائيءَ ۾ ايڪُ ٿي، سَڀائي صفات

دينُ ڪُفُر نابود ٿيو، طَيءِ ٿي طلسمات

دوُر ڪري درجات، مڙيائي مُحيط ٿيو.

 ايڪائيءَ ۾ ايڪُ ٿيو، سَڀو ڏوههُ ثوابُ،

هستيءَ جو حجابُ هَمه منجه هٽجي ويو

.  

ايڪائيءَ ۾ ايڪُ ٿيو، بيرَنگي ۽ رَنگُ،

وحدَتَ ۾ زائل ٿيو، دُوائيءَ جو زنگُ،

مُلا ۽ مَلَنگُ، حقيقت ۾ هِڪُ ٿيا.

حقيقت ۾ هِڪُ ٿيو، ڪُفُر ۽ اِيمانُ،

مَظهَرُ موليٰ پاڪَ جي هندو مسلمانُ،

تارا ڪيا، تالانُ، سوُرَجِ سندي سوجهرو.

حقيقت ۾ هِڪُ ٿيو، اَڇو ۽ ڪارو،

نيِنهنَ هَنيو نَعرو، هَرِ مَظهَرَ ۾ هڪڙو.

حقيقت ۾ هِڪُ ٿيو، نُوري ۽ ناري،

دِينُ ڪُفر آهن ٻئي، ڄَڻ هڪ وڻ جي ٽاري،

حاذق هوشياري، رکين اِنهيءَ رموز جي. 

حقيقت ۾ هِڪُ ٿيو، بيراهي ۽ راهه…

ڳالهه پئي هلي ڀٽ جي ميوزيم جي، جت مون ڪيئي نانوَ سواءِ سُگهَڙَ ڏٺا آهن. ويٺا چُپڙي ڪري ناتو نڀائين. هڪ هڪ سٽ کڻي ويٺا پتوڙين. هڪ ڀيري مان به وڃي ويٺو مان ڪچهري ۾، مون سمجهيو پئي ته مان به ڪي ڊڳ ڪتاب پڙهيا آهن سو منهن ڏئي ويندو مان. ٻڌڻ شروع ڪيو ته ڳالهائڻ ئي ڪونه پيو نڪري. چيم ته چپڙي ڪري ڪچهري مان سکان. هڪ هڪ اکر کي کوٽن پيا. نانو ڪنهنجو به مون کي ڪونه هئي خبر. درگاهن تي فقير نانو پويان ڇڏي ايندا آهن، ڪچهرين ۾ سُگهڙ نانو وڃائي ويهندا آهن ۽ حوالن ۾ نانو وساري ويهندا آهن.

احمد شاهه لڪياري جو ڪلام مون زرداري فقير جي واتان جام ٻُڌو آهي، پر پڙهيو ڪو نه آهي. جعفر زرداري جي ڳايل ڪلامن کان پوءِ گهڻو شونق اٿم ته سندس درگاهه تي حاضري ڀريان ۽ اتان جي فقيرن سان ڪچهريءَ ۾ رهاڻ ڪريان.

اول ته ٿيُ انسان بابو، اول ته ٿيُ انسان.

تو ۾ هُن ۾ فرق اهو ئي، هو ته آ حيوان بابو

عقل عنايت تو کي ڪيائين، علم هدايت تو کي ڏنائين،

مون کي سُڃاڻج تو کي چيائين، وَنهن ۾ ٿو تو کي ڏسيائين،

تُنهنجي خاطر مولا سائين، جوڙيو ڪُلُ جهان بابو.

اول ته ٿيُ انسان بابو، اول ته ٿيُ انسان.

تو ۾ تُڪيو تو ۾ طُور، تو ۾ سُرمو، تو ۾ نور،

تو ۾ ناظُرَ، تو ۾ حاظُرَ، تو ۾ هاديءَ جو ته حُضور،

تو ۾ پنهنجو پاڻ بنائين، ڪعبو، قلب، مُڪان بابو.

اول ته ٿيُ انسان بابو، اول ته ٿيُ انسان.

ڪَکَ پَنَ ۾ پاڻ وسي ٿو، هر حالت ۾ تو کي ڏسي ٿو،

ڪنهن کي رَنجائين ٿو ته رُسي ٿو، سڀ ڪجهه سائين تو کي ڏَسي ٿو،

الانسان “احمد شاهه” سِر الاهي سُبحان بابو

اول ته ٿيُ انسان بابو، اول ته ٿيُ انسان.

ڪلام ٻُڌڻ ۽ ڏسڻ لاءِ  http://www.sindhivideos.com/player.html?song=/sufi6/AVSEQ06.wmv

فقير دريا خان جيڪو ڪنڊڙيءَ شريف جي درگاهه جو آهي، روحل فقير جو پٽ. سندس ڪلام سرائڪي، هندي، ۽ سنڌيءَ ۾ آهي. سر سسئي ۾ فقير دريا خان نه صرف منزل پر رستن جي ساراهڻ جي ڳالهه ڪري ٿو. جي رستي جا ڏونگر منزل جو ڏس ڏين…

مون کي ڏونگر ڏس ڏين ٿا، ڙي آيل آديسين جو،

ٻڌي سندرو سچ جو، جي ڪهن سي لهن ٿا.

ووڙ ته لهين ورکي، چاري هيئَن چون ٿا.

چڙهي جبل چوٽ تي، مٿان روح رَمن ٿا.

دريا خان عين عجيب ري، روئڻان ڪين رهن ٿا.

وري ٻيو جدوجهد تي…

ٻاهريان تيرٿ ڇو پچائين، منهن مڙهيءَ دل پنهنجي نه پائين.

سخت سفر ڇو ڪوشش ڪرين ٿو، پٿر پاڻيءَ ڌيان ڌرين ٿو،

روح پنهنجي ۾ نه رام ريجهائين.

گيتا پارس ڀاڳ پڙهين ٿو، پنهنجو پاڻ ۾ ڪين ڪڙهين ٿو،

ڪٿا ڪيو پيو لوڪ سڻائين.

پوٿيو پستڪ پيد پتائين، من پنهنجو پر ٻوڌ نه لائين،

ٿو ٿا گيان پيو ٻين کا ٻڌائين.

دريا خان در در رکج درياري، عشق سهڻي بن ڪوڙي تاڙي،

پنهنجي پاڻ ۾ ڇو نه سمائين.

اڙي شڪاري!

ھن پنڇي جي ٻولڙي

ولر کان نياري.

اَمڙ، تنھنجي نَٿَ،

دانھين مون تي ٻئي ٿيا

ٿَرَ جا ٿوھَرَ ھَٿَ.

جيئري جھميلا

سدا ٿيا سنڌ ۾

مُئن تي ميلا!

دادا او دادي!

مون اڌ لوئي انگ تي

اڌ ۾ آزادي

ملا، جي محبت جي وَٽي هِڪَ پيئين،

ڇڏي مڪتب معرڪو سوريءَ سر ڏئين،

ڪيئن ٿو تون جيئين ريءَ سِڪَ ”صاحبڏنو“ چوي!

ريءَ سِڪَ ”صاحبڏنو“ چوي ڪوڙئين پڙهن ڪتاب،

ڀڄن غير گناهه کان سوين ڪرن ثواب،

سڻي دهشت دوزخ جي اکين ڀرن آب،

اٿئي سڀ حجاب ريءَ سِڪَ صاحبڏنو چوي.

ريءَ سِڪَ ”صاحبڏنو“ چوي، متان آخوند ڪوٺائين،

ڇڏي مڪتب معرڪو، تون عشق نه اُٺائين

نينهن نه ٿو لائين ڪامل پنهنجي ڪانڌ سان.

ڪامل پنهنجي ڪانڌ اوهان خبر آهي خاصي،

اوڏا ٿيو نه عشق کي اها بات نه اوهان باسي!

آهيو اوهان به اداسي پر ڪاريءَ مس ڪارا ڪيئوُ.

مان سندس سان بيماريءَ ۾ جڏهن مليو هيس، اکين ۾ تمام گهڻي گهرائي اچي وئي هيس، شايد زمانو اکين ۾ گهر ڪري ويو هجيس، يا ته سنڌ جي پيڙا جو اٿر هجيس، ڪيئن چئجي. جيئن پاڻ چئي ٿو ته ”هڪ پيار کي ٻيو پاپيءَ کي استاد جو پتو هوندءِ“

هيٺيون گيت بيدل مسرور ڳايو آهي، توڻيجو هندي فلمي گاني جي ڌُن تي ڳايل آهي، پر مون تي شاعري ۽ بيدل جي آواز جي ڪري اثر ڪندو آهي.

بازار ۾ ڏٺو هوندُءِ،

اخبار ۾ پڙهيو هوندُءِ

ها، پيار منهنجو آوارو،

هر موڙ تي مليو هوندُءِ

تارو کڙيو ته مان ڊوڙيس،

اڌ رات جو سڏيو هوندُءِ

آرام جو دلاسو ڏئي،

آزار ۾ وڌو هوندُءِ

اوطاق تا اٿيو، مڇريو،

جنگاهه ۾ گڏيو هوندُءِ

تحريڪ ۾ ويو گم ٿي،

تاريخ ۾ لڌو هوندُءِ

ڪرڻن ڊڪي، جهٽي ورتو،

اونداهه ۾ سٽيو هوندُءِ

مون جو سڏيو سڃاڻي ڇڏ،

هر ڪوٺ سان ڪُٺو هوندُءِ

رڳ رڳ ٽُڪيو، جهُڪيو ناهي

منهنجو اهو ادو هوندُءِ

هڪ پيار کي ٻيو پاپيءَ کي

استاد جو پتو هوندُءِ

”نئين ٽهيءَ جو اُهو شاعر آهي، فارسي ۽ اردو وزن کي لت هڻي، شعري روايات جي سارا زنجير ثوڙي ڇڏيا آهن ۽ پنهنجو ترنم، پنهنجي اندر جي آواز مان اُڀاريو آهي. اڄڪلهه جديد شاعر پاڻ تي ڪو به زنجير رکڻ نٿا چاهين. اُنهن جون اکيون کليل ۽ پير آزاد آهن. ادل سومرو انهن مان برک شاعر آهي.“ _ شيخ اياز

اُنهيءَ کي ڏسيٰ ڪو

ته هُن کي سنڀاريٰ

اونهاري، سياريٰ

ڪوئي شخص آهي

جو پل پل دُکيٰ ٿو

اُنهيءَ کي ڏسيٰ ڪو

اُنهيءَ کان پُڇيٰ ڪو

سوين چنڊَ تارا

جو گهر ۾ سجائي

اسان کان ڇو يادُن

جو ڏيئو کسيٰ ٿو

اُنهيءَ کان پُڇيٰ ڪو

اُنهيءَ کي لکيٰ ڪو

ڏئي گهاوَ جيڪو

وساري ڇڏٰي ٿو

ڪڏهن حالُ دل جو

نه ڀُلجي پُڇي ٿو

اُنهيءَ کي لکيٰ ڪو

اُنهيٰ کي چويٰ ڪو

ڇو آهي اِئين ٿيو

جو گذري ٿو ڀرسان

ته ڇالاءِ مون ڏانهن

نه ڀُلجي ڏسيٰ ٿو

اُنهيءَ کي چويٰ ڪو

___________________________________________

*کتريءَ جي تصوير پئي هُئي

ميوزيَم ٻاهران ڪچريٰ ۾

ڄڻ ڪنهن جي تقدير پئي هُئي

کتريءَ جي تصوير پئي هُئي

هُن تي لکيل تحرير پئي هُئي

وڏيٰ صاحب جي ڪمريٰ ۾

کتريءَ جي تصوير پئي هُئي

ميوزيَم ٻاهران ڪچريٰ ۾

__________________________

*گل محمد کتري _مشهور آرٽسٽ